NLP

NLP mükemmelliği ve üstün özellikleri, olağanüstü bireylerin ve kurumların başarılı sonuçlara nasıl vardığını inceler. Yöntemler başkalarına öğretilebilir ve böylelikle onlar da aynı güzel sonuçlara ulaşabilir. Bu işleme “modelleme” adı verilir.

Modellemek için, NLP, kişisel deneyimlerimizi nasıl oluşturduğumuzu, değerlerimiz ve inançlarımız hakkındaki düşüncelerimizi, duygusal durumlarımızı nasıl yarattığımızı ve deneyimlerimizden yola çıkarak iç dünyamızı nasıl kurduğumuzu ve ona bir anlam kazandırdığımızı ele alır. Hiçbir olay tek başına bir şey ifade etmez, ona biz bir anlam kazandırırız ve farklı kişiler aynı olaya farklı anlamlar verebilir. Bu nedenle NLP içsel deneyimleri inceler.

NLP, en iyi iletişimcileri inceleyerek işe başlamış ve gelişerek insanlar arası iletişimin sistematik irdelenmesi şeklini almıştır. Müstesna insanların modellenmesiyle ortaya çıkan kullanışlı araçlar ve yöntemlerle genişletilmiştir. Bu yöntemler spor, iş, eğitim, psikoloji, ticaret, hukuk, ve öğrenim alanlarında tüm dünyada kullanılır. Bununla birlikte NLP, sadece bir teknikler dizisinden çok daha fazlasıdır. Aynı zamanda merak, araştırma ve eğlenceye dayanan bir zihin çerçevesi, bir düşünme biçimidir.

“Nöro Linguistik Programlama” ismi, NLP’nin bir araya getirdiği üç alandan oluşmuştur;

N - Nöroloji - zihin ve düşünme şeklimiz

L - Linguistik(dilbilim) - dili nasıl kullandığımız ve bizi nasıl etkilediği

P - Programlama - hedefe varmak için davranışlarımızı nasıl düzenlediğimiz

Aşağıda NLP’nin bazı tanımları yer almaktadır. Onları toplu bir şekilde gözden geçirmeniz size bu alanda genel bir fikir verecektir.

•“NLP, kişisel deneyimler yapısının incelemesidir.”
•“NLP, dünyadaki kalıpların saptanması ve kullanımı için hızlandırılmış bir öğrenim stratejisidir.” (John Grinder)
•“NLP, kaybettiğimiz şeylere geri dönüş – bilgi kuramıdır – Tanrının bir lütfudur.”(John Grinder)
•“NLP, çoğaltabilmek amacıyla, mükemmeli modelleme yöntemidir. “(Dr. Wyatt Woodsmall)”
•“NLP, işe yarayan bir şeydir.” (Robert Dilts)
•“NLP, ardında bir dizi teknik bırakan bir tutum ve bir metodolojidir.” (Richard Bandler)
•“NLP, dilin zihnimiz ve onu izleyen davranışlarımız üzerindeki etkisidir.”
•“NLP, insanlar arası iletişimin sistemli bir çalışmasıdır.” (Alix Von Uhde)

Şimdi size iki hikaye; Hikayeler her zaman için düz bir anlatımdan çok daha zengin bir düşünce kaynağıdır.

Bir çocuk annesine “NLP ne demek?” diye sordu. Annesi “Sana şimdi söyleyeceğim ama anlayabilmen için önce bir şey yapman gerek. Orada koltuğunda oturan büyükbabanı görüyor musun?” dedi.
Çocuk “Evet” diye cevapladı.
“Git ve ona bugün romatizmalarının nasıl olduğunu sor”. Çocuk büyükbabasına gidip, “Büyükbaba, bugün romatizmaların nasıl?” diye sordu.
“Biraz kötü, evlat” diye cevap verdi yaşlı adam. “Nemli havalarda her zaman daha fena oluyor. Bugün parmaklarımı bile oynatamıyorum.” Yüzü acıyla gerilmişti. Çocuk annesine geri dönüp, “Kötü olduğunu söyledi, sanırım acı çekiyor. Şimdi bana NLP ‘nin ne olduğunu söyleyecek misin?” Annesi “Bir dakika sonra, söz veriyorum” diye cevapladı. “Şimdi büyükbabana git ve senin çok küçükken yaptığın en komik şeyin ne olduğunu sor” dedi.
Çocuk tekrar büyükbabasına giderek “Dedeciğim” diye başladı. “Benim çok küçükken yaptığım en komik şey neydi?” Yaşlı adamın yüzü aydınlandı. “Oo,” diye gülümsedi. “Birçok şey vardı. Bir gün sen ve arkadaşların Yılbaşı gecesi oyunu oynuyordunuz ve banyonun her yerine kar yağmış gibi pudra serpmiştiniz. Çok gülmüştüm, ama ben temizlemek zorunda kalmıştım.” Yüzünde bir gülümsemeyle boşluğa dalıp gitti. “Sonra bir gün seni yürüyüşe çıkartmıştım. Yeni öğrendiğin bir çocuk şarkısını bağırarak söylüyordun ve o sırada yanımızdan bir adam geçti ve sana ters ters baktı, çok gürültü yaptığını düşünüyordu. Benden sana sessiz olmanı söylememi istedi. Sen adama dönüp “Eğer benim şarkı söylememden hoşlanmıyorsanız gidip başınızı kaynar suya sokun” dedin ve daha yüksek bir sesle şarkına devam ettin”. Yaşlı adam kahkahalarla gülüyordu.
Çocuk tekrar annesine dönüp “Dedemin ne söylediğini duydun mu?” diye sordu.
“Evet” dedi annesi. “Birkaç sözle onun kendini nasıl hissettiğini değiştirdin. İşte NLP budur.”

NLP GELİŞİMİNDE BAŞLICA ETKİLER

NLP, tümüyle oluşmuş bir şekilde birden bire ortaya çıkmamıştır. Belli bir mantık çerçevesine dayanan ilmi bir tarihçesi ve felsefi bir temeli vardır. NLP’yi geliştiren kişiler bir çok farklı ipliği biraraya getirerek NLP kilimini dokumuşlardır.

WILLIAM JAMES ve PRAGMATIZM

William James, pragmatizm teorisini geliştiren Amerikalı bir filozof ve psikologtur. James, zaman kavramıyla ilgili olarak subjektif yani kişisel deneyimlerimiz konusunu ele alan ilk psikologlardan biridir ve NLP’nin zaman çizgileriyle ilgilenmesinin başlangıcının büyük bir olasılıkla onun çalışmaları oluşturmaktadır.

William James’in yazdığı devirde yapılan psikolojik çalışmaların çoğu, zihinsel olaylar ölçümü mümkün olan bilimsel bilgiler olarak değerlendirerek, dışarıdan bir bakış açısıyla ele alıyordu. James ise deneyim, bir gözlemci tarafından ölçülebilen objektif bilgiler olarak değil de deneyimin direkt olarak içinde olmanın nasıl bir şey olduğunu incelemek için bunlara içerden bir bakış açısıyla yaklaşmıştır. William James, subjektif deneyimin geçerli olmasına öncülük eden isimlerden biridir.

Kaynak : William James, Principles of Pychology, 1980

YAPICILIK (YAPISALLIK)

Yapısallık, insanların zaten var olan bir dünyanın pasif alıcıları olmayıp bunun ortak yaratıcıları olduğu fikrini savunan mantıksal ve felsefi bir tartışmadır. Deneyimlerimizi, duygularımız yoluyla elde ederiz. Bu nedenle, ancak duyularımız sayesinde algılayabildiğimiz şeylerin farkında oluruz ve bu da muhakkak ki olayların genel düzeyinde, belirli bir görüşle sınırlanmış tanımlamalardır. Sadece duyularımızın izin verdiği kadarını görür, işitir ve hissederiz. Bundan başka kültürümüz, değerlerimiz, beklentilerimiz, zihin yapımız ve içinde yaşadığımız toplum gibi olgular neyi ne şekilde deneyimlediğimizi belirleyen önemli etkenlerdir. Sonuç olarak hepimiz gerçeğin farklı bir haritasını çizeriz ve bu harita bizim kendi gerçeğimizi oluşturur. Yapısallık ve solipsizm yani tekbencilik aynı şey değildir, çünkü solipsizm kendi var oluşunuzdan başka herhangi bir şeyin gerçekliğini kabul etmez. Yapısallık “kendi varlığımızın dışındaki” gerçekleri inkar etmez, sadece bu gerçeklerin tümünü bilmemizin mümkün olmadığını ve kendi gerçeklerimizi yaratmakta birey olarak aktif bir rol oynadığımızı ileri sürer. Bireyler, çevrelerindeki olayları ve gerçekleri ne şekilde algıladıklarından ve buna bağlı olarak nasıl bir davranış biçimi sergilediklerinden sorumludur.

Kaynak : Paul Watzlawick, The Invented Reality, W.W.Norton, 1984


ALFRED KORZYBSKI VE GENEL SEMANTİK (ANLAMBİLİM)

Korzybski, sürekli değişim içinde olan bir dünya süreci hakkında konuşurken, düşüncelerimizi kullandığımız dille sabit kalıplar içinde dondurmadan ifade edebilmenin yolunu bulmak amacıyla geliştirdiği ve “genel semantik” (genel anabilim) adını verdiği bir bilim dalının kurucusudur. “Nöro Linguistik” terimini ilk olarak 1933 yılında Alfred Korzybski kullanmıştır. Ayrıca, “Harita, temsil ettiği alan değildir”, başka bir deyişle “harita (dil) ve harita da gösterilen şey (deneyim) farklıdır” görüşünü ortaya atan ilk bilim adamıdır. Kelimeler, temsil ettikleri nesnelerle aynı şey değildir. Kelimeler, sadece deneyimin yapısını gösterir. Kelimeler, deneyimin kendisine kıyasla çok daha sınırlıdır ve bu ikisini yanlış algılayarak birbirine benzetmek sorunlara ve hayal kırıklığına yol açar. Korzybski dildeki sayısız farklılıkları ortaya koyarak, harita ve temsil ettiği alanın farklı şeyler olduğunu açıklayan birçok yazı yazmıştır. İnsanların, kullandıkları dille gerçeğin nasıl bir haritasını çizdiklerini ve daha sonra da bu haritayı gerçeğin kendisi olarak kabul ettiklerini konu eden çalışmaları vardır. Bir harita asla tam anlamıyla doğru olamaz, ancak belli bir ölçüde yararlı olabilir. Korzybski’nin çalışmaları, NLP’ de dil modelinin temelini oluşturan unsurlardan biridir.

Alfred Korzybski’nin öncülüğünü yaptığı çalışmaları, “ Kullandığımız dilin tamamı metaforlardan oluşmaktadır” görüşünü ortaya atan George Lakoll ve Mark Johnson devam ettirmiştir. Hiçbir zaman için nesnelerin kesin olarak nasıl olduğunu ifade edemeyiz, sadece onların neye benzediklerini söyleyebiliriz. En basit cümlelerde kullandığımız metaforlar bile düşüncelerimizi kanalize ederler. (Elbette ki düşüncelerimizde kanallar yoktur fakat bu son cümlede düşünce sistemimizin ne şekilde oluştuğunu tasvir etmek için “Kanalize etmek” metaforu kullanılmıştır.) Dildeki metaforları gerçeğe uygun bir biçimde ele almak, dünyayı nasıl düşündüğümüz ve algıladığımız ve buna bağlı olarak neler yapabileceğimiz konusunda son derece cazip bazı yeni düşünce yöntemleri bulmamızı sağlar. NLP genellikle dili, ardında gizli olan düşünce sürecine bir ipucu olarak değerlendirir.

Kaynaklar : Alfred Korzybski, Science and Sanity, Institute of General Semantics, 1944 George Lakoff ve Mark Johnson, Metaphors ve Live By, Chicago Press Üniversitesi 1980

CARL ROGERS VE KİŞİYE DÖNÜK TERAPİ

Carl Rogers, “Kişiye dönük terapi” yöntemini bulan ve bu yöntemin yararlarını savunan en ünlü isimdir. Rogers, müşterisinin kullandığı dili aynı şekilde kendisine yansıtarak onun kendi inançlarını ve varsayımlarını tarafsız bir gözle ve yargılamadan keşfetmesine ve problemini anlayarak bir çözüme varmasına olanak sağlamıştır. Yargılamadan dinleme ve yansıtma yöntemleri, NLP’nin terapiye yaklaşımının merkezini oluşturur. Grinder ve Bandler müşterileriyle birlikte Carl Rogers’ın video kasetlerini inceleyerek, bunlar üzerinde çalışmalar yapmışlardır.

Kaynak : Carl Rogers, Freedom to Learn, Merrill, 1983


ERIC BERNE VE İNSANLARARASI İLİŞKİLERİN ANALİZİ

Eric Berne, 1964 yılında “Games People Play” (İnsanların Oynadığı Oyunlar) adlı kitabını yayınladı. Bu kitapta, insanların kişiliklerinde değişik “yanlar” bulunduğu ve bu yanların farklı biçimlerde düşünerek farklı tepkiler verdiği fikri tanıtılmıştır.

Berne, bu yanlardan en önemli olan başlıca üç tanesini “yetişkin”, “çocuk” ve “ebeveyn” olarak isimlendirmiştir. NLP çalışmalarında, “Kişiliğin yanları” metaforu, Berne’in kullandığı biçimden biraz farklı olarak geniş çapta yer alır. Buradaki söz konusu “yanlar” bir metafordur. Hiç kimse gerçek anlamda parçalara bölünmüş değildir, fakat problemler ve zor kararlarla karşılaştığımız durumlarda bu fikir yararlı olabilir, çünkü insanlar genellikle birbiriyle çatışan arzular ve duygular içinde kaldıkları zaman kendilerini parçalara bölünmüş gibi hissederler. Grinder ve Bandler psikoterapi çalışmalarında Eric Berne’in video kasetlerinden yararlanmıştır.

Kaynaklar : Eric Berne, Transactional Analysis in Psychotherapy, (Psikoterapide insanlar arası ilişkilerin analizi), Souvenir Press, 1961
Eric Berne, Games People Play, Penguin, 1964

KARL PRIBRAM, GEORGE MILLER VE EUGENE GALLANTERTOTE MODELİ

Karl Pribram, George Miller ve Eugene Gallenter, 1960 yılında yayınlanan, Plans and the Structure of Behaviour (Planlar ve Davranış Yapısı), adlı kitapta TOTE modelini ortaya atmışlardır. Bu model, hedeflerimize ulaşmak için “geribildirim” ve “ileri bildirim” ilkelerini kullanarak ne şekilde tepkiler verdiğimizi ve nasıl davrandığımızı açıklar. Basit anlamda etki-tepki davranış modelinin yerini almıştır. TOTE modelinde, mevcut durumla arzu edilen durum arasındaki farkı azaltmaya yönelik bir davranış biçimi sergileriz. Aradaki bu fark tamamen ortadan kalkıncaya kadar eyleme devam ederiz. Bu model NLP’de hala kullanılmaktadır, çünkü sibernetik bir modeldir yani belli bir davranışın sonuçları sistem içinde bir geri bildirim oluşturur ve bir sonraki davranışta kaynak olarak kullanılır. George Miller bir deneyimin aynı anda sadece “yedi artı veya eksi iki” ölçekleriyle ilgilenebileceğimiz fikrini öne sürmüştür. Dikkat ettiğimiz şeyler ve deneyimlerimizi düzenleme yöntemimiz, bilgi derecemizi ve hatırlama kapasitemizi etkiler.

Kaynaklar : Karl Pribram, George Miller ve Eugene Gallanter, Plans and Structure of Behaviour,Prentice Hall, 1960 George Miller, “The Magic Number Seven, Plus or Minus Two”, Journal of the American Psychological Society, 1956 Gregory Bateson, Friedrich (Fritz) Perls, Milton Erickson ve Virginia Satir, NLP’nin gelişiminde en çok etkisi olan isimlerdir.

GREGORY BATESON (1910-1980)

İngiliz bir antropolog olan Gregory Bateson, etnoloji, psikiyatri, psikoloji ve sibernetik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır. 1920 ile 1930 yılları arasında zamanını Bali ve Yeni Gine halkını inceleyerek geçirmiştir. Kendisi gibi bir antropolog olan Margaret Mead ile evlenerek 1949 yılında Amerika’ya yerleşmiştir. Kaliforniya’da Palo Alto’da bulunan Emekli Askerler Kurulunda Jay Haley ve John Weakland ile beraber çalışarak bir süre etnolog olarak görev yapmıştır. Bu kişiler daha sonraki yıllarda Paul Watzlawick ile birlikte, kısa terapi bilim dalına dönüşen fikirlerin öncülüğünü yapmışlardır.

Bateson, 1950 yıllarında sistemler teorisi konusundaki Macy Konferanslarının kurucu üyesidir ve bu çalışmalarını Warren McCulloch ile birlikte sürdürmüştür. Psikiyatri, sibernetik ve sistemler teorisi alanlarında önemli katkıları vardır. Çok yönlü bakış açısı, sibernetik epistemoloji ve sistemler teorisi konularındaki yazıları, NLP’nin mantıksal temelini oluşturur. Richard Bandler ve John Grinder, Bateson’ı resmen modellemedikleri halde, 1970’ lerin başında Santa Cruz’da onunla komşu oldukları dönemde sık sık biraraya gelerek sohbet etmişlerdir. John ve Richard’ın, iletişim becerilerini modelleme çalışmalarında Bateson’ın düşünce tarzının ve belirttiği farklılıkların çok büyük etkisi olmuştur.

Kaynak : Gregory Bateson, Steps to an Ecology of Mind, Ballantine Books, 1972

FRİTZ PERLS (1893- 1970)

Fritz Perls aslında psikanaliz dalında eğitim görmüştür, fakat 1940 yıllarında bu konuyla ilgisini keserek, daha sonra Gestalt terapisi olarak bilinen, kendi fikirlerini oluşturmaya başlamıştır. 1960 yıllarında Kaliforniya’ya yerleşmiştir. Onun çalışmalarının temeli şu esasa dayanmaktadır; psikoterapinin amacı sadece bireylerin toplum içindeki yaşama uyum sağlamalarına yardımcı olmak değil kişisel gelişim için bir araç ve zihin ile duyguları bütünleştiren bir yöntem olması gerektiğidir. Perls, bireylerin kendi iç güdülerine güvenmeleri ve deneyimlerinin keyfine varmaları gerektiğine inanmaktadır. Terapide, görsel, işitsel ve dokunsal temsil sistemlerini kullanan ilk terapistlerden biridir. Ayrıca “kişiliğin farklı yanları” modelini de kullanmıştır. Terapinin amaçlarından birinin, bu farklı yanların bir arada ve uyum içinde yaşamalarını sağlamak olduğu fikrini savunmuştur.

Kaynak : Fritz Perls, Gestalt Therapy Verbatim, Real People Press, 1969

VIRGINIA SATIR (1916 – 1988)

Virginia Satır çalışma hayatına bir terapist olarak Şikago’da başlamış ve ilk etapta alkol bağımlıları ve sokakta yaşayan insanlarla ilgilenmiştir 1951 yılında, ailelerin tüm fertleriyle bir bütün olarak aynı seansta çalışmalar yapan ilk terapistlerden biridir. 1960’ lı yılların başında Kaliforniya’ya yerleşerek, Don Jackson ve Jules Riskin ile birlikte, Palo Alto’daki Zihinsel Araştırmalar Enstitüsü’nün kuruluşunda yardımcı olmuştur. 1972 yılında Richard ve John ile tanışmış ve onlarla büyük ölçüde işbirliği yapmıştır.

Virginia Satır insanlar arasındaki karşılıklı dayanışmanın önemini vurgulamış ve kişisel gelişim ile diğer bireylerin isteklerine saygı gösterme arasında iyi bir denge kurulması gerektiğini belirtmiştir. Çalışmalarını, bireyin özgüvenini arttırmak ve diğer insanların bakış açılarını anlamak konularında yoğunlaştırmıştır. Virginia “Kişiliğin farklı yanları” modelini de kullanmış ve “suçlayan”, “yatıştıran”, “ilgiyi dağıtan” ve “ hesap eden” olmak üzere dört farklı kişilik tipi modelini geliştirmiştir. NLP sorularını kullanmış fakat bunları John ve Richard’ın geliştirdiği sistematik yöntemden daha farklı bir biçimde uygulamıştır. Virginia Satır, “NLP’de temsil sistemleri” modelinden de yararlanmış ve müşterilerinin bütün duyularını kullanarak kendi sorunlarına çözümler bulmalarını deneyimlemelerini sağlamaya çalışmıştır.

Kaynak : Virginia Satır, Richard Bandler ve John Grinder, Changing With Families, Science and Behaviour Books, 1976

MILTON ERICKSON (1901 – 1980)

Milton Erickson, NLP’nin gelişiminde büyük bir olasılıkla en büyük etkisi olan kişidir. 18 yaşındayken geçirdiği omurilik iltihabı nedeniyle ciddi boyutlarda hasta olmasına rağmen, tıp ve psikoloji eğitimi almıştır. Daha sonraki yıllarda bu hastalık onu tekerlekli sandalyeye mahkum etmiştir.

Kariyerine psikiyatrist olarak devam etmiş ve hipnozun terapi de tedavi edici bir yöntem olduğunu keşfetmiştir fakat bu çalışmaları diğer psikiyatristler tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Hayatının son on yılında Arizona eyaletindeki Phoenix şehrinde hipnoterapist olarak çalışmıştır ve bu süre içinde dünyanın dört bir yanından terapistler ve psikologlar kendisini ziyarete gelmiştir.

Gregory Bateson, Milton’ın terapi konusunda çok iyi bir model olduğunu söyleyerek John ve Richard’a onu incelemelerini önermiştir. Böylece John Grinder ve Richard Bandler, Milton’ın Phoenix’teki evinde bir süre kalarak onun çalışmalarını izlemişlerdir. “The Patterns of Hypnotic Techniques of Milton Erickson” (Milton Erickson’ın Hipnoz Tekniklerinin Kalıpları) adlı kitaplarında Milton’ın bireyleri transa geçirmek için kullandığı dildeki üstün yeteneğinin bir bölümünü modellemişlerdir.

Erickson, her bireyin eşsizliğine büyük değer vermiş ve yaptıkları şeyleri nasıl yapabildikleri konusunda sınırsız bir merak duymuştur. Genelleştirilmiş psikolojik teorileri benimsemediği için hiçbir sistematik yaklaşım kullanmamıştır. Bunun yerine terapinin şeklini müşterisinin belirlemesine izin vermeyi tercih etmiştir. Onun hipnoterapide bireyi özgür kılan tarzı ve kullandığı dilin açık ve anlam bakımından esnek olması, karşısındaki bireye söylediği şeylerin o birey tarafından kendisine en anlamlı ve mantıklı gelen bir biçimde yorumlanmasını sağlamıştır. Günümüzde bu tarz hipnoterapi onun adını taşır ve Erickson Hipnoterapisi olarak bilinir. Ayrıca onun kullandığı dil kalıpları, NLP’de Milton Modeli olarak öğretilir.

Kaynaklar : Richard Bandler ve John Grinder, The Structure of Magic I, 1975. The Structure of Magic 2, 1976 Scrence and Behaviour Books.
John Grinder ve Richard Bandler, Trance Formations, Neuro Linguistic Programming and the Structure of Hypnosis, Real People Press, 1981
Richard Bandler ve John Grinder,Patterns of Hypnotic Techniques of Milton H.Erickson, MD, Volume I, Meta Publications, 1975
John Grinder, Richard Bandler ve Judith Delozier,
Patterns of Hypnotic Techniques of Milton H.Erickson, MD, Volume II,Meta Publications, 1977

ALFRED KORZYBSKI VE GENEL SEMANTİK (ANLAMBİLİM)

Korzybski, sürekli değişim içinde olan bir dünya süreci hakkında konuşurken, düşüncelerimizi kullandığımız dille sabit kalıplar içinde dondurmadan ifade edebilmenin yolunu bulmak amacıyla geliştirdiği ve “genel semantik” (genel anabilim) adını verdiği bir bilim dalının kurucusudur. “Nöro Linguistik” terimini ilk olarak 1933 yılında Alfred Korzybski kullanmıştır. Ayrıca, “Harita, temsil ettiği alan değildir”, başka bir deyişle “harita (dil) ve harita da gösterilen şey (deneyim) farklıdır” görüşünü ortaya atan ilk bilim adamıdır. Kelimeler, temsil ettikleri nesnelerle aynı şey değildir. Kelimeler, sadece deneyimin yapısını gösterir. Kelimeler, deneyimin kendisine kıyasla çok daha sınırlıdır ve bu ikisini yanlış algılayarak birbirine benzetmek sorunlara ve hayal kırıklığına yol açar. Korzybski dildeki sayısız farklılıkları ortaya koyarak, harita ve temsil ettiği alanın farklı şeyler olduğunu açıklayan birçok yazı yazmıştır. İnsanların, kullandıkları dille gerçeğin nasıl bir haritasını çizdiklerini ve daha sonra da bu haritayı gerçeğin kendisi olarak kabul ettiklerini konu eden çalışmaları vardır. Bir harita asla tam anlamıyla doğru olamaz, ancak belli bir ölçüde yararlı olabilir. Korzybski’nin çalışmaları, NLP’ de dil modelinin temelini oluşturan unsurlardan biridir.

Alfred Korzybski’nin öncülüğünü yaptığı çalışmaları, “ Kullandığımız dilin tamamı metaforlardan oluşmaktadır” görüşünü ortaya atan George Lakoll ve Mark Johnson devam ettirmiştir. Hiçbir zaman için nesnelerin kesin olarak nasıl olduğunu ifade edemeyiz, sadece onların neye benzediklerini söyleyebiliriz. En basit cümlelerde kullandığımız metaforlar bile düşüncelerimizi kanalize ederler. (Elbette ki düşüncelerimizde kanallar yoktur fakat bu son cümlede düşünce sistemimizin ne şekilde oluştuğunu tasvir etmek için “Kanalize etmek” metaforu kullanılmıştır.) Dildeki metaforları gerçeğe uygun bir biçimde ele almak, dünyayı nasıl düşündüğümüz ve algıladığımız ve buna bağlı olarak neler yapabileceğimiz konusunda son derece cazip bazı yeni düşünce yöntemleri bulmamızı sağlar. NLP genellikle dili, ardında gizli olan düşünce sürecine bir ipucu olarak değerlendirir.

Kaynaklar : Alfred Korzybski, Science and Sanity, Institute of General Semantics, 1944 George Lakoff ve Mark Johnson, Metaphors ve Live By, Chicago Press Üniversitesi 1980

CARL ROGERS VE KİŞİYE DÖNÜK TERAPİ

Carl Rogers, “Kişiye dönük terapi” yöntemini bulan ve bu yöntemin yararlarını savunan en ünlü isimdir. Rogers, müşterisinin kullandığı dili aynı şekilde kendisine yansıtarak onun kendi inançlarını ve varsayımlarını tarafsız bir gözle ve yargılamadan keşfetmesine ve problemini anlayarak bir çözüme varmasına olanak sağlamıştır. Yargılamadan dinleme ve yansıtma yöntemleri, NLP’nin terapiye yaklaşımının merkezini oluşturur. Grinder ve Bandler müşterileriyle birlikte Carl Rogers’ın video kasetlerini inceleyerek, bunlar üzerinde çalışmalar yapmışlardır.

Kaynak : Carl Rogers, Freedom to Learn, Merrill, 1983


ERIC BERNE VE İNSANLARARASI İLİŞKİLERİN ANALİZİ

Eric Berne, 1964 yılında “Games People Play” (İnsanların Oynadığı Oyunlar) adlı kitabını yayınladı. Bu kitapta, insanların kişiliklerinde değişik “yanlar” bulunduğu ve bu yanların farklı biçimlerde düşünerek farklı tepkiler verdiği fikri tanıtılmıştır.

Berne, bu yanlardan en önemli olan başlıca üç tanesini “yetişkin”, “çocuk” ve “ebeveyn” olarak isimlendirmiştir. NLP çalışmalarında, “Kişiliğin yanları” metaforu, Berne’in kullandığı biçimden biraz farklı olarak geniş çapta yer alır. Buradaki söz konusu “yanlar” bir metafordur. Hiç kimse gerçek anlamda parçalara bölünmüş değildir, fakat problemler ve zor kararlarla karşılaştığımız durumlarda bu fikir yararlı olabilir, çünkü insanlar genellikle birbiriyle çatışan arzular ve duygular içinde kaldıkları zaman kendilerini parçalara bölünmüş gibi hissederler. Grinder ve Bandler psikoterapi çalışmalarında Eric Berne’in video kasetlerinden yararlanmıştır.

Kaynaklar : Eric Berne, Transactional Analysis in Psychotherapy, (Psikoterapide insanlar arası ilişkilerin analizi), Souvenir Press, 1961
Eric Berne, Games People Play, Penguin, 1964

KARL PRIBRAM, GEORGE MILLER VE EUGENE GALLANTERTOTE MODELİ

Karl Pribram, George Miller ve Eugene Gallenter, 1960 yılında yayınlanan, Plans and the Structure of Behaviour (Planlar ve Davranış Yapısı), adlı kitapta TOTE modelini ortaya atmışlardır. Bu model, hedeflerimize ulaşmak için “geribildirim” ve “ileri bildirim” ilkelerini kullanarak ne şekilde tepkiler verdiğimizi ve nasıl davrandığımızı açıklar. Basit anlamda etki-tepki davranış modelinin yerini almıştır. TOTE modelinde, mevcut durumla arzu edilen durum arasındaki farkı azaltmaya yönelik bir davranış biçimi sergileriz. Aradaki bu fark tamamen ortadan kalkıncaya kadar eyleme devam ederiz. Bu model NLP’de hala kullanılmaktadır, çünkü sibernetik bir modeldir yani belli bir davranışın sonuçları sistem içinde bir geri bildirim oluşturur ve bir sonraki davranışta kaynak olarak kullanılır. George Miller bir deneyimin aynı anda sadece “yedi artı veya eksi iki” ölçekleriyle ilgilenebileceğimiz fikrini öne sürmüştür. Dikkat ettiğimiz şeyler ve deneyimlerimizi düzenleme yöntemimiz, bilgi derecemizi ve hatırlama kapasitemizi etkiler.

Kaynaklar : Karl Pribram, George Miller ve Eugene Gallanter, Plans and Structure of Behaviour,Prentice Hall, 1960 George Miller, “The Magic Number Seven, Plus or Minus Two”, Journal of the American Psychological Society, 1956 Gregory Bateson, Friedrich (Fritz) Perls, Milton Erickson ve Virginia Satir, NLP’nin gelişiminde en çok etkisi olan isimlerdir.

GREGORY BATESON (1910-1980)

İngiliz bir antropolog olan Gregory Bateson, etnoloji, psikiyatri, psikoloji ve sibernetik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır. 1920 ile 1930 yılları arasında zamanını Bali ve Yeni Gine halkını inceleyerek geçirmiştir. Kendisi gibi bir antropolog olan Margaret Mead ile evlenerek 1949 yılında Amerika’ya yerleşmiştir. Kaliforniya’da Palo Alto’da bulunan Emekli Askerler Kurulunda Jay Haley ve John Weakland ile beraber çalışarak bir süre etnolog olarak görev yapmıştır. Bu kişiler daha sonraki yıllarda Paul Watzlawick ile birlikte, kısa terapi bilim dalına dönüşen fikirlerin öncülüğünü yapmışlardır.

Bateson, 1950 yıllarında sistemler teorisi konusundaki Macy Konferanslarının kurucu üyesidir ve bu çalışmalarını Warren McCulloch ile birlikte sürdürmüştür. Psikiyatri, sibernetik ve sistemler teorisi alanlarında önemli katkıları vardır. Çok yönlü bakış açısı, sibernetik epistemoloji ve sistemler teorisi konularındaki yazıları, NLP’nin mantıksal temelini oluşturur. Richard Bandler ve John Grinder, Bateson’ı resmen modellemedikleri halde, 1970’ lerin başında Santa Cruz’da onunla komşu oldukları dönemde sık sık biraraya gelerek sohbet etmişlerdir. John ve Richard’ın, iletişim becerilerini modelleme çalışmalarında Bateson’ın düşünce tarzının ve belirttiği farklılıkların çok büyük etkisi olmuştur.

Kaynak : Gregory Bateson, Steps to an Ecology of Mind, Ballantine Books, 1972

FRİTZ PERLS (1893- 1970)

Fritz Perls aslında psikanaliz dalında eğitim görmüştür, fakat 1940 yıllarında bu konuyla ilgisini keserek, daha sonra Gestalt terapisi olarak bilinen, kendi fikirlerini oluşturmaya başlamıştır. 1960 yıllarında Kaliforniya’ya yerleşmiştir. Onun çalışmalarının temeli şu esasa dayanmaktadır; psikoterapinin amacı sadece bireylerin toplum içindeki yaşama uyum sağlamalarına yardımcı olmak değil kişisel gelişim için bir araç ve zihin ile duyguları bütünleştiren bir yöntem olması gerektiğidir. Perls, bireylerin kendi iç güdülerine güvenmeleri ve deneyimlerinin keyfine varmaları gerektiğine inanmaktadır. Terapide, görsel, işitsel ve dokunsal temsil sistemlerini kullanan ilk terapistlerden biridir. Ayrıca “kişiliğin farklı yanları” modelini de kullanmıştır. Terapinin amaçlarından birinin, bu farklı yanların bir arada ve uyum içinde yaşamalarını sağlamak olduğu fikrini savunmuştur.

Kaynak : Fritz Perls, Gestalt Therapy Verbatim, Real People Press, 1969

VIRGINIA SATIR (1916 – 1988)

Virginia Satır çalışma hayatına bir terapist olarak Şikago’da başlamış ve ilk etapta alkol bağımlıları ve sokakta yaşayan insanlarla ilgilenmiştir 1951 yılında, ailelerin tüm fertleriyle bir bütün olarak aynı seansta çalışmalar yapan ilk terapistlerden biridir. 1960’ lı yılların başında Kaliforniya’ya yerleşerek, Don Jackson ve Jules Riskin ile birlikte, Palo Alto’daki Zihinsel Araştırmalar Enstitüsü’nün kuruluşunda yardımcı olmuştur. 1972 yılında Richard ve John ile tanışmış ve onlarla büyük ölçüde işbirliği yapmıştır.

Virginia Satır insanlar arasındaki karşılıklı dayanışmanın önemini vurgulamış ve kişisel gelişim ile diğer bireylerin isteklerine saygı gösterme arasında iyi bir denge kurulması gerektiğini belirtmiştir. Çalışmalarını, bireyin özgüvenini arttırmak ve diğer insanların bakış açılarını anlamak konularında yoğunlaştırmıştır. Virginia “Kişiliğin farklı yanları” modelini de kullanmış ve “suçlayan”, “yatıştıran”, “ilgiyi dağıtan” ve “ hesap eden” olmak üzere dört farklı kişilik tipi modelini geliştirmiştir. NLP sorularını kullanmış fakat bunları John ve Richard’ın geliştirdiği sistematik yöntemden daha farklı bir biçimde uygulamıştır. Virginia Satır, “NLP’de temsil sistemleri” modelinden de yararlanmış ve müşterilerinin bütün duyularını kullanarak kendi sorunlarına çözümler bulmalarını deneyimlemelerini sağlamaya çalışmıştır.

Kaynak : Virginia Satır, Richard Bandler ve John Grinder, Changing With Families, Science and Behaviour Books, 1976

MILTON ERICKSON (1901 – 1980)

Milton Erickson, NLP’nin gelişiminde büyük bir olasılıkla en büyük etkisi olan kişidir. 18 yaşındayken geçirdiği omurilik iltihabı nedeniyle ciddi boyutlarda hasta olmasına rağmen, tıp ve psikoloji eğitimi almıştır. Daha sonraki yıllarda bu hastalık onu tekerlekli sandalyeye mahkum etmiştir.

Kariyerine psikiyatrist olarak devam etmiş ve hipnozun terapi de tedavi edici bir yöntem olduğunu keşfetmiştir fakat bu çalışmaları diğer psikiyatristler tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Hayatının son on yılında Arizona eyaletindeki Phoenix şehrinde hipnoterapist olarak çalışmıştır ve bu süre içinde dünyanın dört bir yanından terapistler ve psikologlar kendisini ziyarete gelmiştir.

Gregory Bateson, Milton’ın terapi konusunda çok iyi bir model olduğunu söyleyerek John ve Richard’a onu incelemelerini önermiştir. Böylece John Grinder ve Richard Bandler, Milton’ın Phoenix’teki evinde bir süre kalarak onun çalışmalarını izlemişlerdir. “The Patterns of Hypnotic Techniques of Milton Erickson” (Milton Erickson’ın Hipnoz Tekniklerinin Kalıpları) adlı kitaplarında Milton’ın bireyleri transa geçirmek için kullandığı dildeki üstün yeteneğinin bir bölümünü modellemişlerdir.

Erickson, her bireyin eşsizliğine büyük değer vermiş ve yaptıkları şeyleri nasıl yapabildikleri konusunda sınırsız bir merak duymuştur. Genelleştirilmiş psikolojik teorileri benimsemediği için hiçbir sistematik yaklaşım kullanmamıştır. Bunun yerine terapinin şeklini müşterisinin belirlemesine izin vermeyi tercih etmiştir. Onun hipnoterapide bireyi özgür kılan tarzı ve kullandığı dilin açık ve anlam bakımından esnek olması, karşısındaki bireye söylediği şeylerin o birey tarafından kendisine en anlamlı ve mantıklı gelen bir biçimde yorumlanmasını sağlamıştır. Günümüzde bu tarz hipnoterapi onun adını taşır ve Erickson Hipnoterapisi olarak bilinir. Ayrıca onun kullandığı dil kalıpları, NLP’de Milton Modeli olarak öğretilir.

Kaynaklar : Richard Bandler ve John Grinder, The Structure of Magic I, 1975. The Structure of Magic 2, 1976 Scrence and Behaviour Books.
John Grinder ve Richard Bandler, Trance Formations, Neuro Linguistic Programming and the Structure of Hypnosis, Real People Press, 1981
Richard Bandler ve John Grinder,Patterns of Hypnotic Techniques of Milton H.Erickson, MD, Volume I, Meta Publications, 1975
John Grinder, Richard Bandler ve Judith Delozier,
Patterns of Hypnotic Techniques of Milton H.Erickson, MD, Volume II,Meta Publications, 1977